BLOG
ZUS
ZUS
Natalia KND — 2020.04.19 12:56

Świadczenie postojowe - Tarcza 2.0

Świadczenie postojowe, to świadczenie, które – z zasady – ma zrekompensować utracone w związku z przestojem działalności, spowodowanym wystąpieniem COVID-19, dochody. Regulowane jest w art. 15zq-15zz tak zwanej specustawy.

Komu przysługuje?

  • osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, w rozumieniu przepisów ustawy „Prawo przedsiębiorców”

I tutaj pojawia się pierwsza nieścisłość. Osobą prowadzącą działalność gospodarczą według tej ustawy – są również osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej. Jednak patrząc na przepis art. 15zq ust. 2 – (który mówi, że świadczenie to przysługuje osobom zamieszkałym na terenie RP, którzy są obywatelami RP lub cudzoziemcami przebywającymi legalnie na terenie RP) – wysnuć należy wniosek, że ustawodawca miał na myśli osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. Zgodnie z ustawą Prawo dla Przedsiębiorców – za osoby wykonujące pozarolniczą działalność gospodarczą uważa się również wspólników spółki cywilnej oraz (co oczywiste, choć niekoniecznie w kontekście niespodziewanego wyłączenia ze zwolnienia ze składek ZUS) osoby korzystające z tzw. „ulgi na start”.

  • osobie wykonującej umowę agencyjną, umowę zlecenia, inną umowę o świadczenie usług, dla której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowę o dzieło

 

- jeżeli nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu.

W tym miejscu się zatrzymam, bo obserwując to, co pojawia się w mediach, na portalach i grupach branżowych – już w tym miejscu jest wiele niejasności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych na swojej stronie używa – w kontekście uprawnionych przedsiębiorców – określenia „samozatrudnieni”. Jest to określenie nieposiadające jednolitej definicji. Z powodu tego określenia (będącego wyłącznie wynikiem kreatywności ZUSu – gdyż takie określenie nie wynika z ustawy) pojawiły się wątpliwości co do tego, czy osobie prowadzącej działalność gospodarczą, będącej pracodawcą lub zleceniodawcą – przysługuje postojowe.

Otóż, zgodnie z opisanym wyżej artykułem ustawy – TAK

Nie ma w nim słowa, że świadczenie to przysługuje osobom niezatrudniającym pracowników – choć takie wnioski można by wysnuć, próbując odkryć znaczenie używanego przez ZUS określenia „samozatrudniony”. Jednak nie będziemy się tym teraz zajmować, bo – jak już pisałam – określenie to pojawia się wyłącznie w materiałach udostępnianych przez ZUS i – moim zdaniem – stanowi wynik zbyt dużego uproszczenia.

Podsumowując – świadczenie postojowe przysługuje również osobom prowadzącym działalność, zatrudniającym pracowników i zleceniobiorców.

Przysługuje również osobie pobierającej inne świadczenia z ubezpieczenia chorobowego (zasiłek chorobowy, opiekuńczy, wypadkowy) – choć w tym przypadku nie jest to oczywiste (o czym napiszę poniżej). Jednak samo pobieranie tych świadczeń, nie wyklucza możliwości korzystania ze świadczenia postojowego

Kwestią do zastanowienia się jest to, czy przysługuje osobom pobierającym zasiłek macierzyński.

Dlaczego?

Z powodu warunku niepodlegania ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu. Osoba prowadząca działalność gospodarczą, przebywająca na zasiłku macierzyńskim, podlega ubezpieczeniom społecznym nie z tytułu prowadzonej działalności (z której w tym okresie podlega wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu), a z tytułu pobieranego zasiłku macierzyńskiego. Upraszczając – składki na ubezpieczenia społeczne w tym okresie finansowane są z budżetu państwa. Więc - przyjmując literalny zapis ustawy – osoba pobierająca zasiłek macierzyński, podlega ubezpieczeniom społecznym z innego (niż prowadzenie działalności) tytułu. Naszym zdaniem może to być zbyt daleko idąca interpretacja. Zasiłek macierzyński należny jest przecież z tytułu podlegania ubezpieczeniom jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Niestety nie udało nam się uzyskać oficjalnego stanowiska ZUS w tej sprawie. Dlatego osobom w takiej sytuacji polecam złożyć wniosek i czekać na odpowiedź Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Pojawia się też wiele pytań dotyczących Zleceniobiorców. Czy student do 26-go roku życia zatrudniony na podstawie umowy zlecenia, niepodlegający z tego tytułu ubezpieczeniom – ma prawo do świadczenia postojowego?

Moim zdaniem tak – jeżeli nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu.

Użyty w ustawie warunek niepodlegania ubezpieczeniom SPOŁECZNYM z innego tytułu, nie wyłącza również osób pobierających emeryturę, rentę (świadczenia te nie są bowiem tytułem do ubezpieczeń społecznych).

Okej – pierwszy warunek mamy omówiony.

Drugim warunkiem – który niestety jest najczęściej pomijany i który pozostawia szerokie pole do interpretacji – jest warunek wynikający z art. 15zq ust. 3

„ Świadczenie postojowe przysługuje, gdy w następstwie wystąpienia COVID-19 doszło do przestoju w prowadzeniu działalności (…)”.

I tu zatrzymam się na dłużej.

Niestety specustawa nie definiuje słowa przestój.

Dlatego sięgnąć należy do jedynej (jedynej znanej mi – być może w innych aktach prawnych pojawiają się inne definicje. Jeśli tak, proszę o komentarz – zaktualizuję wpis) ustawowej definicji przestoju.

Art. 81 Kodeksu Pracy definiuje przestój jako okres niewykonywania pracy, jeżeli pracownik był gotów do jej wykonywania, a doznał przeszkód (z winy pracodawcy, swojej lub z innego powodu – jak np. z powodu złych warunków atmosferycznych).

Przenosząc to na grunt działalności gospodarczej i specustawy – przyjąć należy, że przestój (będący warunkiem koniecznym przy ustalaniu prawa do świadczenia postojowego) to okres, w którym jesteśmy gotowi do wykonywania działalności, a – w następstwie wystąpienia COVID-19 – jej nie wykonujemy.

O ile powiązanie przestoju z wystąpieniem COVID-19 pozostawia szerokie pole do interpretacji (jak choćby to, że prowadząc np. sklep odzieżowy - w następstwie pandemii straciliśmy potencjalnych klientów, którzy w tym okresie z powodów finansowych nie dokonują zakupów odzieżowych) – o tyle już sam przestój to sprawa, nad którą warto się zatrzymać na dłużej.

Pojawiają się pytania, czy pobieranie świadczeń z ubezpieczenia chorobowego (np. popularnej w miesiącu marcu opieki nad dzieckiem, w związku z zamknięciem szkół/żłobków/przedszkoli) wyklucza możliwość otrzymania świadczenia postojowego?

Co do zasady – NIE.

ZUS udziela zgodnych z prawdą wyjaśnień – świadczenia te nie wykluczają się wzajemnie.

Ale należy pamiętać, że sprawując opiekę nad dzieckiem lub przebywając na zwolnieniu chorobowym – NIE JESTEŚMY gotowi do świadczenia pracy (jesteśmy wręcz – zgodnie z ustawą zasiłkową – niezdolni do pracy). A – o czym pisałam wyżej – przestój to sytuacja, w której do wykonywania pracy JESTEŚMY GOTOWI.

Dlatego wątpliwości interpretacyjnych w tym kontekście jest sporo.

Świadczenie postojowe ma niejako zrekompensować nam utracony – w związku z przestojem w prowadzeniu działalności spowodowanym wystąpieniem COVID-19 – dochód.

Czy jeśli w okresie 16—31.03 przebywałam na zasiłku opiekuńczym – można mówić o przestoju w firmie? Czy spadek przychodu spowodowany jest przestojem, czy może faktem, że nie wykonywałam działalności z powodu sprawowania opieki nad dzieckiem (za co otrzymuję już rekompensatę w postaci zasiłku opiekuńczego)?

Oczywiście rozważania te nie dotyczą sytuacji, w której – oprócz osoby prowadzącej działalność gospodarczą – w firmie pracują inne osoby, które w tym czasie są gotowe do świadczenia pracy.

Każdą z tych sytuacji należy ocenić indywidualnie. Nie w każdym przypadku pobieranie zasiłku opiekuńczego/chorobowego będzie świadczyło o braku przestoju w firmie.

Ale nie można z całą pewnością stwierdzić, że w każdym z podobnych przypadków świadczenie postojowe jest należne.

Trzeba pamiętać o tym, że wypłata świadczenia postojowego odbywa się na podstawie oświadczenia osoby wnioskującej.

A jednym z oświadczeń we wniosku o postojowe – jest oświadczenie o wystąpieniu przestoju w prowadzonej działalności.

Pozostaje kwestia tego czy – i w jaki sposób weryfikowane będą złożone oświadczenia.

Z całą pewnością weryfikacja nie będzie się odbywać teraz – świadczenie to ma stanowić pilną i szybką pomoc, więc nie ma czasu na dokładną weryfikację składanych wniosków.

Ale podejrzewam (a lata moich doświadczeń z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych pozwalają mi na stwierdzenie, że jestem wręcz pewna), że ZUS za jakiś czas będzie weryfikował wypłacone świadczenia.

A zgodnie z art. 15zx – ZUS ma aż 5 lat na wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia (a nienależne świadczenie – zgodnie z tym artykułem   to między innymi świadczenie wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń).

Wyniki takiej weryfikacji zależeć będą od indywidualnej sytuacji – ale już teraz należy przemyśleć czy i w jaki sposób będziemy w stanie udowodnić, że w naszej firmie doszło w tym okresie do przestoju.

Trzeci – ostatni - -warunek do przyznania świadczenia postojowego, różni się w zależności od statusu osoby uprawnionej.

- w przypadku osób prowadzących działalność – warunkiem jest rozpoczęcie prowadzenia działalności przed 01.02.2020 r. oraz (warunki muszą być spełnione łącznie):

  • w przypadku osób, które nie zawiesiły prowadzenia działalności – przychód uzyskany w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku był o co najmniej 15% niższy od przychodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc [w Tarczy 2.0 zniesiono limit przychodu dla osób prowadzących działalność. Zniesienie tego limitu dotyczy również wniosków złożonych przed wejściem w życie Tarczy 2.0.]
  • w przypadku osób, które zawiesiły prowadzenie działalności po 31.01.2020 roku – zgodnie ze zmienioną treścią przepisów – nie ma warunku dotyczącego spadku bądź limitu przychodów. Wynika z tego, że każda osoba prowadząca działalność gospodarczą przed 01.02.2020, która zawiesiła prowadzenie działalności po 31.01.2020 – ma prawo do świadczenia postojowego.

Na podstawie tego przepisu można domyślać się (niestety – wiele spraw dotyczących przepisów specustawy pozostaje w sferze domysłów) – że świadczenie postojowe przysługuje za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku, a nie za miesiąc w którym ten wniosek jest składany. Co prawda ZUS wypłacając świadczenie w miesiącu kwietniu opisuje je jako „świadczenie postojowe za okres 01.04.-30.04, ale skoro o świadczenie mogą się ubiegać osoby, które zawiesiły działalność – można wnioskować, że świadczenie to przysługuje za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku (co jest ważne choćby w kontekście oświadczenia o wystąpieniu przestoju w firmie). Również warunek spadku przychodów w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wskazywać może na taką interpretację.

- w przypadku osób korzystających z opodatkowania w formie karty podatkowej korzystających ze zwolnienia z VAT – zgodnie z art. 15zq ust. 6 - „nie stosuje się wymogów, o których mowa w ust. 4” – czyli wyżej opisanego warunku spadku przychodu. Co ciekawe – w ust. 4 (i tylko w tym miejscu) znajduje się również warunek rozpoczęcia prowadzenia działalności przed 01.02.2020 roku – i gdyby trzymać się literalnego zapisu ust. 6 – również ten wymóg nie miałby zastosowania w przypadku karty podatkowej. Jednak moim zdaniem jest to wynik niedopatrzenia, a nie zamiar ustawodawcy (choć zamiar zamiarem, ale przepis brzmi jasno :) ).

Dotyczy to wyłącznie osób na karcie podatkowej, które nie są czynnymi VAT-owcami.

Jeśli osoba na karcie podatkowej jest VAT-owcem – warunek spadku przychodów obowiązuje.

 

- w przypadku osób wykonujących umowę cywilnoprawną:

  • umowa zawarta przed 01.04.2020 roku [wg Tarczy 1.0 umowa musiała być zawarta przed 01.02.2020. Również ten przepis wchodzi w życie z datą od 01.04, co oznacza, że wnioski złożone przed wejściem w życie Tarczy 2.0 dotyczące umów zleceń zawartych po 01.02.2020 będą rozpatrzone pozytywnie]
  • przychód uzyskany w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie był wyższy niż 300% przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału [w przypadku umów cywilnoprawnych Tarcza 2.0 nie znosi limitu przychodów].

Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie.

Postojowe to świadczenie przysługujące na wniosek. W przypadku umów cywilnoprawnych, wniosek składa Zleceniodawca (dołączając do wniosku kopię umowy).

W treści wniosku – o czym już pisałam wyżej – przedsiębiorca oświadcza, że doszło do przestoju w prowadzonej działalności. Podaje też przychód osiągnięty w dwóch miesiącach poprzedzających złożenie wniosku (jeśli wniosek jest składany w kwietniu - podaje przychód z lutego i marca).
[przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym, czyli – w przypadku VATowców przychód netto].

Wysokość świadczenia postojowego to – co do zasady – 80% minimalnego wynagrodzenia (czyli 2080 zł).

Wyjątkiem są osoby korzystające z opodatkowania w formie karty podatkowej, korzystające ze zwolnienia z VAT – w ich przypadku świadczenie postojowe wynosi 50% minimalnego wynagrodzenia (1300 zł). Ale nie jest konieczny spadek przychodu o minimum 15% (o czym pisałam wyżej).

Dotyczy to wyłącznie osób na karcie podatkowej, które nie są czynnymi VAT-owcami.

Jeśli osoba na karcie podatkowej jest VAT-owcem i spełnia pozostałe warunki – otrzyma postojowe w wysokości 2080 zł.

W przypadku osób wykonujących umowy cywilnoprawne – wysokość świadczenia wynosi 2080 zł – pod warunkiem, że przychód uzyskany w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o świadczenie wynosił minimum 50% minimalnego wynagrodzenia (był równy lub wyższy niż 1300 zł).

Jeśli przychód wyniósł mniej niż 50% minimalnego wynagrodzenia – postojowe przysługuje w wysokości osiągniętego przychodu w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku.

Świadczenie wypłacane jest w formie bezgotówkowej „niezwłocznie po wyjaśnieniu ostatniej okoliczności” mającej wpływ na wypłatę świadczenia. Ponieważ jest to forma pilnej pomocy – ZUS nie weryfikuje szczegółowo oświadczeń zawartych we wniosku. Sprawdza tylko, czy zostały spełnione warunki dotyczące przychodu i daty rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej (datę zawarcia umowy cywilnoprawnej).
Na weryfikację przyjdzie czas później – zgodnie z ustawą na weryfikację wypłaconych świadczeń ZUS ma 5 lat od daty wpłaty świadczenia. Nienależnie pobrane świadczenie ulega przedawnieniu po upływie 3ch lat od uprawomocnienia się decyzji nakazującej zwrot.

Z wypłacanego świadczenia ZUS nie dokonuje potrąceń i egzekucji.

Odmowa przyznania świadczenia wydawana jest w formie decyzji, od której przysługuje nam odwołanie.

Zgodnie z ustawą – ZUS informuje Krajową Administrację Skarbową o wysokości przychodu wskazanego we wniosku. Krajowa Administracja Skarbowa ma informować ZUS o rozbieżnościach między kwotą przychodu podaną w oświadczeniu, a przychodem wykazanym dla celów podatkowych.

Nie bardzo potrafię sobie wyobrazić w jaki sposób (poza oczywiście kontrolą/czynnościami sprawdzającymi) – KAS ma te rozbieżności sprawdzać. Przecież dla celów podatku dochodowego nie informujemy KAS o osiągniętych przychodach, w podziale na miesiące. W rozliczeniach rocznych podajemy sumę przychodów, na podstawie której nie można stwierdzić jaki przychód osiągnęliśmy w poszczególnych miesiącach.

Świadczenie postojowe z zasady (również w Tarczy 2.0) jest świadczeniem jednorazowym.

Jednak zgodnie z (wprowadzonym w Tarczy 2.0) artykułem 15zua – może zostać przyznane ponownie, nie wcześniej niż w miesiącu następującym po wypłacie pierwszego świadczenia- nie więcej niż trzykrotnie. (choć Rada Ministrów może w drodze rozporządzenia przyznać możliwość kolejnych wypłat).

Warunkiem otrzymania kolejnego świadczenia ma być złożenie oświadczenia, że sytuacja materialna wykazana w pierwszym wniosku – nie uległa poprawie.

I tu znowu nachodzą mnie wątpliwości. O ile rozumiem dlaczego w kolejnym wniosku nie będziemy najprawdopodobniej porównywać spadku przychodów z kolejnych miesięcy (jeśli ktoś w np. kwietniu i maju będzie miał przychód wynoszący 0 zł, to nie spełni warunku spadku przychodów o minimum 15%), to nie do końca rozumiem zdanie o braku poprawy sytuacji materialnej.

Dlaczego?

Jeśli w kwietniu osiągnęłam przychód w wysokości 0 zł, a w maju 100 zł – to moja sytuacja materialna wykazana w pierwszym wniosku o świadczenie uległa poprawie?

Na pierwszy rzut oka – tak. Zamiast wykazanego w pierwszym wniosku spadku przychodu – osiągnęłam wzrost.

Ale co, jeśli w pierwszym wniosku wykazałam przychód za luty w wysokości 5 milionów zł, a w marcu- w wysokości 2 milionów zł? (kwoty są przerysowane celowo. Zresztą zniesiono limit przychodów, więc taka sytuacja jest teoretycznie możliwa)

W pierwszym wniosku miałam więc spadek przychodów o 60%. Osiągając w maju przychód 100 zł (przy zerowym przychodzie w kwietniu) – mam wzrost przychodów. Czy to oznacza, że moja sytuacja materialna wykazana w pierwszym wniosku uległa poprawie?

Nie wiadomo jeszcze jak będą wyglądały wnioski o ponowną wypłatę świadczenia postojowego. Być może jak się pojawią, oświadczenia i pouczenia zawarte we wniosku rozwieją te wątpliwości.

Musimy być cierpliwi :) I tak wniosek o kolejne postojowe będziemy mogli złożyć nie wcześniej niż 01.05.2020 roku

WAŻNE!!

Zgodnie z art. 15zs ust. 7 – wnioski o świadczenie postojowe mogą być złożone najpóźniej w terminie 3 miesięcy, od miesiąca, w którym został zniesiony ogłoszony stan epidemii.

Co to oznacza?

Otóż to, że postojowe nie jest ściśle związane z miesiącami marzec – maj. Jeśli nie spełniasz warunków do otrzymania świadczenia w kwietniu – nie oznacza, że będziesz mógł skorzystać ze świadczenia już tylko dwa razy.

Oznacza to również to, że nie musisz wnioskować o te świadczenie w trzech kolejnych miesiącach.

Co jest ważne choćby w kontekście oświadczenia o braku poprawy sytuacji materialnej przedstawionej w pierwszym wniosku. Możesz złożyć wniosek o świadczenie w kwietniu – a w maju nie (bo Ci się poprawi sytuacja materialna, za co mocno trzymam kciuki!). Nie zamknie Ci to drogi do złożenia kolejnego wniosku – w przypadku ponownego pogorszenia sytuacji materialnej.

Pamiętajcie jednak (bo różne błędne opinie krążą na ten temat w mediach), że co do zasady – postojowe jest świadczeniem jednorazowym, które może zostać przyznane ponownie, nie więcej niż trzykrotnie (a to nie jest równoznaczne z powszechną opinią, że świadczenie postojowe przysługuje przez trzy miesiące).

Na koniec ważna informacja- postojowe nie stanowi pomocy publicznej, więc nie trzeba się z niego „spowiadać” składając wnioski w ramach innych programów pomocowych :)

konsultacje, odwołania,
księgowość oraz szkolenia